Arda GÖK

1YTL’ lerin arka sayfa resmi, Fırat nehri üzerindeki Adıyaman ve Şanlıurfa arasındaki “deniz” den bahsedelim. Aslında ilk başlarda adı Karababa Barajı idi, fakat 1981 yılında, Atatürk’ ün 100. doğum yılı kutlamaları sebebiyle adı “Atatürk Barajı” olarak değiştirildi.

Amacı bir hidroelektrik santrali olarak enerji üretimi, ve bunun dışında da bütün güneydoğu bölgesine yapılacak olan sulama suyunun kaynağını oluşturmaktır. Türkiye’ nin ve Avrupa’ nın en büyük, dünyanın ise 5. büyük hidroelektrik santralidir. Fırat’ ın suyunu biriktiren bu baraj, yılda 8,9 milyon kilovat saat enerji üretecek kapasiteye sahiptir. Ve ülkemizin enerji ihtiyacının 1/3′ ini karşılamaktadır.

Sulama suyu da bu barajdan, yarıçapları 7,62 metre olan, uzunlukları ise 26,4 km olan dünyanın en uzun iki tüneliyle taşınmaktadır. Bu tüneller Harran, Şanlıurfa, Mardin, Siverek, Ceylanpınar, Hilvan ve Bozova’ yı da içeren 730.000 hektarlık alan sulamaktadır.

Kil çekirdekli, kaya dolgu gövde sistemine sahiptir. Su biriktirdikten sonra baraj gölünün bu gövdeye yukarıdan zemine doğru baskı yapmasından dolayı, gövdenin tepe kotu, yaklaşık 10 metre aşağıya inmiştir.

Barajın gövde inşaatına, 1983 yılında başlanmıştır,  ve 1991 yılında bu gövde ile su tutulmaya başlamıştır. İnşaatı günde 24 saat boyunca, 3 vardiyalı biçimde 200 mühendisin de içinde bulunduğu yaklaşık 7800 kişilik bir kadroyla yürütülmüştür.

Bulunduğu Fırat nehri üzerinde, kendisinden önce Keban ve Karakaya barajları bulunmaktadır.

Meydana gelen göl alanı, 817 metrekaredir,ve bu açıdan baktığımızda da dünyada 15. sıradadır. Gövde yüksekliği açısından da dünyada 8. sıradadır. Türkiye’ nin gururu olmasının bir sebebi de belki de çalışan mühendis ve işçilerin tamamının Türk olmasından kaynaklanmaktadır.

Atatürk Barajı hakkında bazı teknik verileri yazacak olursak;

• Drenaj Havzası: 92.338 km^2
• Yıllık Ortalama Su Akışı: 26.654 km^2
• Barajın Tipi: Kil çekirdekli kaya dolgu
• Talveg Kotu: 380.00 m
• Minimun İşletme Kotu: 526.00 m
• En Yüksek Su Kotu: 542.00 m
• Kret Kotu: 549.00 m
• Minimum Su Depolama Hacmi( 526 Kotunda): 37.7 km^3
• Faydalı Su depolama Hacmi (526 Kotunda): 11.0 km^3
• Toplam Su depolama Hacmi (542 Kotunda): 48.7 km^3
• Jeolojisi: Plaketli kireçtaşı
• Göl Alanı: 817 km^2
• Toplam Beton Hacmi: 364.000 m^3
• Hidrolik Türbinler: Düşey eksenli, orta hızlı Francıs tipi türbinler
• Vanalar: Her biri 5.7 m çapında olan 8 adet kelebek vana
• Toplam Kurulu Güç: 2.400 MW
• Trafolar: Her ünite için üç adet tek faz 105 MVA gücünde 15.75 Kv’ lık, 380 Kv’ lık trafo, toplam 24 adet ve 1 yedek
• Yıllık Enerji Üretimi: 8.9 TWH
• Gövde Hacmi: 84.400.000 m^3

Gövde hacmi bakımından dünyadaki barajları sıralayacak olursak;

1. Pakistan’ da Tarbela Barajı 148.500.000 m^3
2. ABD’ de Ford Beck Barajı 96.050.000 m^3
3. Brezilya’ da Tucuri Barajı 85.200.000 m^3
4. ATATÜRK BARAJI 84.400.000 m^3

Atatürk barajı, 4 milyar dolara mal olmuştur. Bu maliyeti 5 yılda amorti etmiştir, ve kendisine 500 yıl ömür biçilmiştir.